Untitled Document
12 Σεπ

Τα τελευταία επιστημονικά νέα

Δημιουργήθηκε : 12 Σεπτεμβρίου 2016

Νόσος Αλτσχάιμερ: Η επιδημία του 21ου αιώνα.

Στις αναπτυγμένες χώρες, η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης έφερε στο προσκήνιο την άνοια (α στερητικό + νους) με ποιο συχνή μορφή τη νόσο Alzheimer σαν ένα μείζον ιατρικό, κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα. Παγκοσμίως,  στις μέρες μας υπάρχουν 47 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με άνοια,  αριθμός που θα αυξηθεί δραματικά στο μέλλον λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στη χώρα μας υπάρχουν σήμερα  200.000 άτομα με άνοια και ο αριθμός αυτός μέχρι το 2050 αναμένεται να ξεπεράσει τις 600.000. 

Η νόσος Alzheimer και οι άλλες μορφές άνοιας προκαλούν υψηλή υγειονομική δαπάνη, ως αποτέλεσμα των αυξημένων αναγκών για θεραπευτική αγωγή και φροντίδα του πάσχοντος και υποστήριξη των φροντιστών. Το ετήσιο κόστος της Άνοιας παγκοσμίως το 2010 ανήλθε σε 604 δις $ ενώ στην Ευρώπη ξεπέρασε τα 170 δις €. Το ετήσιο κόστος της Άνοιας στην Ελλάδα πλησιάζει τα 3 δισεκατομύρια €.    νόσος Alzheimer χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση στον εγκέφαλο δύο παθολογικών πρωτεϊνών, του β-αμυλοειδούς και της τ πρωτεΐνης που προκαλούν εκφύλιση των νευρώνων του. Τα συμπτώματα της είναι: διαταραχές μνήμης, διαταραχές λόγου, απώλεια προσανατολισμού στο χώρο και χρόνο και έκπτωση καθημερινής λειτουργικότητας. Επίσης υπάρχουν αλλαγές στην προσωπικότητα, συχνά σωματικά ενοχλήματα και ψυχιατρικά συμπτώματα όπως απάθεια, κατάθλιψη, επιθετικότητα, ευερεθιστότητα, αρνητισμός, παραλήρημα και ψευδαισθήσεις. Από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι τα τελικά στάδια της νόσου μεσολαβούν κατά μέσο όρο 10 χρόνια. 

Οι αιτίες της νόσου Alzheimer δεν είναι συνολικά γνωστές.  Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου που έχουν διαπιστωθεί είναι η γενετική προδιάθεση και η αύξηση της ηλικίας, παράγοντες μη τροποποιήσιμοι. Η αυστηρά κληρονομική μορφή της νόσου είναι σπάνια, αφορά σε λιγότερο από 1% του συνόλου των πασχόντων και εμφανίζεται σε ηλικίες κάτω των 65 ετών. Η  σποραδική μορφή της νόσου Alzheimer που εμφανίζεται μετά τα 65 έτη έχει μικρότερη κληρονομική επιβάρυνση. Το αλλήλιο ε4 της ΑΡΟΕ είναι ο σημαντικότερος γενετικός παράγοντας κινδύνου για τη σποραδική μορφή. Σε πρόσφατες μελέτες έχουν βρεθεί περισσότερα από 20 προδιαθεσικά γονίδια. Συνολικά ο κίνδυνος νόσησης των πρώτου βαθμού συγγενών των ατόμων με νόσο Alzheimer είναι 3-4 φορές μεγαλύτερος από τα άτομα χωρίς οικογενειακό ιστορικό.  Γι αυτό όλοι καλούμαστε να τροποποιήσουμε τον τρόπο ζωής μας  για να μειώσουμε τις πιθανότητες εκδήλωσης της νόσου.

Μελέτες πληθυσμών στην Ευρώπη και την Αμερική τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν ότι η επίπτωση της άνοιας μειώνεται ως αποτέλεσμα της αλλαγής του τρόπου ζωής και του ελέγχου των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου. Οι πολιτικές για τη δημόσια υγεία θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους μεσήλικες να διακόπτουν το κάπνισμα, να ασκούνται σωματικά, να ακολουθούν  διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ψάρια (Μεσογειακή δίαιτα), να ελέγχουν την παχυσαρκία, το διαβήτη και την υπέρταση και  να αποφεύγουν την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Επιπρόσθετα άνθρωποι με πολλά χρόνια εκπαίδευσης, απαιτητικά επαγγέλματα και περισσότερες δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου (συμπεριλαμβανομένων πνευματικών, κοινωνικών, αλλά και φυσικών-σωματικών δραστηριοτήτων) έχουν μικρότερες πιθανότητες ανάπτυξης νόσου Alzheimer.   Η νόσος Alzheimer είναι μη αναστρέψιμη και εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς σε βάθος χρόνου. Τα υπάρχοντα φάρμακα (αναστολείς χολινεστερασών, μεμαντίνη) ανακουφίζουν τα συμπτώματα της νόσου χωρίς να αποτελούν ριζική θεραπεία. Οι μη φαρμακευτικές θεραπείες (νοητική ενδυνάμωση, εργοθεραπεία, θεραπείες τέχνης, κλπ) βοηθούν σημαντικά στην καλύτερη εξέλιξη όλων των μορφών άνοιας. Οι οργανώσεις Alzheimer παίζουν σημαντικό ρόλο στη συνολική διαχείριση της νόσου, παγκοσμίως και στη χώρα μας, προσφέροντας μη φαρμακευτικές θεραπείες στους ασθενείς και υποστήριξη στις οικογένειές τους.  Η αναγνώριση και η ανακούφιση του φορτίου των φροντιστών αποτελεί  αναπόσπαστο τμήμα της αποτελεσματικής αντιμετώπισης της νόσου. 

Στην Ελλάδα, είναι τραγικές οι ελλείψεις σε υπηρεσίες και δομές τόσο για τα άτομα με άνοια, όσο και για τις οικογένειές τους. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την άνοια και τη νόσο Alzheimer. Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την άνοια έχει ήδη εγκριθεί  από την Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων  της Βουλής και διατυπώνει προτάσεις  για ένα ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό σχέδιο διαχείρισης και αντιμετώπισης όλων των τομέων της άνοιας στην Ελλάδα.

Παρασκευή Σακκά, Νευρολόγος – Ψυχίατρος, πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών,

πρόεδρος του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Αλτσχάιμερ

 

Νέο φάρμακο για τη νόσο Αλτσχάιμερ;

Μια πολλά υποσχόμενη μελέτη αναδεικνύει νέους τρόπους στη θεραπεία  της νόσου Αλτσχάιμερ. Πιο συγκεκριμένα οι ερευνητές του πανεπιστημίου του Southampton προσπάθησαν να σταματήσουν τη φλεγμονώδη αντίδραση του εγκεφάλου που πιθανολογείται ότι είναι ιδιαίτερης σημασίας στην εξέλιξη της νόσου.Τα  περισσότερα φάρμακα μέχρι τώρα «στόχευαν» στις γεροντικές πλάκες, οι οποίες  συσσωρεύονται στον εγκέφαλο των  ατόμων με νόσο Αλτσχάιμερ και παράγονται  από τον  μεταβολισμό της προδρόμου πρωτεΐνης του αμυλοειδούς (amyloid precursor protein, ΑΡΡ). 

Σ’ αυτή την τελευταία μελέτη που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό Brain και χρηματοδοτήθηκε από το  Medical Research Counsil and Alzheimer’s Research UK, οι ερευνητές κατάφεραν να μπλοκάρουν τον πολλαπλασιασμό των μικρογλοιακών κυττάρων στον εγκέφαλο ποντικιών, τα οποία είχαν υποστεί  γενετική τροποποίηση, ώστε να παρουσιάζουν παθολογία τύπου Αλτσχάιμερ.  Η μικρογλοία, σε αντίθεση με τους νευρώνες, διατηρεί τη δυνατότητα να πολλαπλασιάζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Πρόκειται για μακροφάγα κύτταρα (τα κύτταρα πού «καθαρίζουν» το νευρικό σύστημα από τα κύτταρα που το ανοσοποιητικό σύστημα θεωρεί ως μη λειτουργικά) και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη φλεγμονώδη αντίδραση του εγκεφάλου. 

Στη νόσο Αλτσχάιμερ, οι νευρώνες μαζί με την μικρογλοία, διεγείρονται συνεχώς κι έτσι πιθανολογείται ότι επικρατεί μια χρόνια ανοσολογική φλεγμονώδη αντίδραση, η οποία συνεισφέρει στην καταστροφή των ιστών και στο θάνατο των νευρώνων. Έμμεση απόδειξη της συμμετοχής στη φλεγμονώδη αυτή αντίδραση της μικρογλοίας, αποτελεί ο αυξημένος αριθμός των μικρογλοιακών κυττάρων σε ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ.   Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα φάρμακο που μπλόκαρε τον υποδοχέα CSF1R, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την αύξηση του πληθυσμού της μικρογλοίας στον εγκέφαλο των ποντικιών και διαπίστωσαν ότι τα πειραματόζωα που έλαβαν το φάρμακο είχαν λιγότερα συμπεριφορικά προβλήματα καθώς και προβλήματα μνήμης. 

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα φάρμακο που μπλόκαρε τον υποδοχέα CSF1R, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την αύ- ξηση του πληθυσμού της μικρογλοίας στον εγκέφαλο των ποντικιών και διαπίστωσαν ότι τα πειραματόζωα που έλαβαν  το φάρμακο είχαν λιγότερα συμπεριφορικά προβλήματα καθώς και προβλήματα μνήμης. Επιπλέον με το φάρμακο αυτό  διατηρήθηκαν οι συνάψεις ως δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό, καθότι αυτές  οι συνάψεις καταστρέφονται με την εξέλιξη της νόσου. Το επόμενο βήμα είναι να δοκιμαστεί το φάρμακο σε ανθρώπους. Αν και το μήνυμα από αυτή τη μελέτη είναι ιδιαίτερα  ελπιδοφόρο, ο δρόμος μέχρι την εφαρμογή κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους είναι μακρύς.

Βασίλειος Λύρας

Νευρολόγος

 

Η χρήση αντιψυχωσικών στην άνοια

Τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώμα τα αποτελούν συστατικό της ανοϊκής διεργασίας. Eμφανίζονται σε ποσοστό  έως 90% και επιβαρύνουν σημαντικά τα άτομα με άνοια και τις οικογένειές τους. Χωρίς επαρκή αντιμετώπιση, τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής των  ανθρώπων με άνοια και τις οικογένειές τους, συντελούν στην πρώιμη εισαγωγή σε ίδρυμα, στο αυξημένο κόστος φροντί - δας, επιβαρύνουν το ψυχολογικό φορτίο των έμμισθων φροντιστών και των επαγγελματιών υγείας κ.ά. Τα παραπάνω συμπτώματα είναι αντιμετωπίσιμα και γενικά απαντούν καλύτερα στη θεραπεία, προσφέροντας μεγαλύτερη  ανακούφιση των ατόμων με άνοια, των οικογενειών και των φροντιστών τους και του συστήματος υγείας. Η αντιμετώπιση  των συμπτωμάτων χωρίζεται σε δύο άξονες, τις μη-φαρμακευτικές και τις φαρμακευτικές παρεμβάσεις. Ειδικά φάρμακα για την αντιμετώπιση της διέγερσης, της ανησυχίας, της περιπλάνησης και των λοιπών συμπεριφορι - κών συμπτωμάτων της άνοιας δεν έχουμε, όμως χρησιμοποιούμε τα αντιψυχωσικά φάρμακα. Π

ρόσφατα δημοσιεύτηκαν από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (ΑΨΕ) οι αναθεωρημένες πρακτικές οδηγίες για τη  σωστή χρήση των αντιψυχωσικών φαρμάκων στην άνοια και συνοψίζονται στα παρακάτω: 

1. Αξιολόγηση συμπεριφορικών/ψυχολογικών συμπτωμάτων της άνοιας. Οι συστάσεις της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας ξεκινούν με την ανάγκη για αξιολόγηση του είδους, της συχνότη - τας, της έντασης και της χρονικής διάρκειας των συμπτωμάτων. Συνιστάται να αξιολογηθεί κατά πόσο συνυπάρχει πόνος  ή άλλοι πιθανοί τροποποιήσιμοι παράγοντες που να συνεισφέρουν στη συμπτωματολογία καθώς και άλλοι παράγοντες,  όπως ο τύπος της άνοιας, που επηρεάζουν τις θεραπευτικές επιλογές. Επιπλέον επισημαίνεται η ανάγκη αξιολόγησης  της ανταπόκρισης στη θεραπεία των ασθενών με ανησυχία ή ψυχωτικά συμπτώματα με ποσοτικές μετρήσεις.

2. Ανάπτυξη θεραπευτικού πρωτοκόλλου. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία συνιστά ότι στα άτομα με άνοια θα πρέπει να υπάρχει ολοκληρωμένο, τεκμηρι - ωμένο και ανθρωποκεντρικό θεραπευτικό πλάνο, το οποίο θα περιλαμβάνει συνδυασμό φαρμακευτικών και μη- φαρμακευτικών παρεμβάσεων. 

3. Αξιολόγηση που αφορά τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους από την αντιψυχωσική θεραπεία στο άτομο με άνοια. Πιο συγκεκριμένα η ΑΨΕ συνιστά η μη επείγουσα θεραπεία με αντιψυχωσικά φάρμακα να χορηγείται μόνο στα άτομα με  άνοια των οποίων τα συμπτώματα είναι σοβαρά, επικίνδυνα και/ή προκαλούν σημαντική αγωνία στον ασθενή. Επιπλέον  συνιστάται η αναθεώρηση της ανταπόκρισης στις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις πριν από τη χρήση των αντιψυχωσικών.  Τέλος, τα πιθανά οφέλη καθώς και οι αυξημένες πιθανότητες επιπλοκών από την αντιψυχωσική θεραπεία θα πρέπει να  αξιολογηθούν από τον γιατρό με τον ασθενή και ει δυνατό με το οικογενειακό του περιβάλλον.

4. Δοσολογία, διάρκεια και παρακολούθηση της αντιψυχωσικής θεραπείας. Η ΑΨΕ συνιστά την έναρξη της θεραπείας σε χαμηλές δόσεις και την τιτλοποίησή της μέχρι την ελάχιστη αποτελεσματική  δοσολογία η οποία δε θα προκαλεί προβλήματα στον ασθενή. Εάν εμφανιστούν κλινικά σημαντικές παρενέργειες από  την αντιψυχωσική θεραπεία, θα πρέπει να αναθεωρηθεί συνολικά η θεραπεία και αν χρειαστεί να διακοπεί. Επιπλέον  επισημαίνεται ότι αν μετά από ένα μήνα δοκιμής με ικανή δόση αντιψυχωσικού φαρμάκου δεν παρουσιαστεί κλινικά  σημαντική ανταπόκριση, το φάρμακο πρέπει σταδιακά να διακοπεί. Σε περίπτωση θετικής ανταπόκρισης στη θεραπεία,  πρέπει να γίνεται περιοδική ανασκόπηση του θεραπευτικού πλάνου σε συνεννόηση με την οικογένεια του ασθενούς.  Μέσα σε τέσσερις μήνες θα πρέπει να γίνει προσπάθεια σταδιακής μείωσης ή/και διακοπής του φαρμάκου, εκτός αν ο  ασθενής παρουσίασε υποτροπή με επιδείνωση της συμπτωματολογίας σε προγενέστερη προσπάθεια μείωσης της αντι - ψυχωσικής αγωγής. Η αξιολόγηση του ασθενούς που βρίσκεται σε σταδιακή μείωση της αγωγής θα πρέπει να γίνεται  ανά μήνα και για τουλάχιστον τέσσερις μήνες μετά την οριστική διακοπή του φαρμάκου, προκειμένου να προσδιοριστούν  έγκαιρα πιθανά σημάδια υποτροπής με την επανεμφάνιση ψυχωσικών και άλλων συμπεριφορικών συμπτωμάτων.

5. Χρήση ειδικών αντιψυχωσικών φαρμάκων ανάλογα με την κλινική περίπτωση. Η ΑΨΕ συνιστά την αποφυγή της αλοπεριδόλης ως φαρμάκου πρώτης γραμμής στη μη επείγουσα αντιψυχωσική θερα - πεία. Επίσης συνιστά την αποφυγή ενέσιμων αντιψυχωσικών φαρμάκων βρα δείας αποδέσμευσης, εκτός αν συνυπάρχει  χρόνια ψυχιατρική νόσος.

Βασίλειος Λύρας

Νευρολόγος

Back to top